Jak napisać bardzo krótki wiersz?

Definicja bardzo krótkiego wiersza i zapowiedź

Nie sądzę, żeby istniała ścisła granica, kiedy wiersz można uznać za bardzo krótki. Na potrzeby tego tekstu przyjmę jednak, że jest to utwór mający co najwyżej 10 wersów. Zdaje sobie sprawę, że to bardzo arbitralne, rodzi pewne problemy – wersy mogą być na przykład różnej długości. Uważam, że warto przyjąć jakąś definicję, żeby było wiadomo, co nazywam “bardzo krótkim wierszem”. Takie utwory wymagają kondensacji myśli oraz szczególnego podejścia. I właśnie o tym jest ten tekst.

Zasada jedności

W długich wierszach można prowadzić różne wątki i przekazywać różne idee. Krótka forma, moim zdaniem, wymaga skupienia się na pojedynczym koncepcie. W kilku linijkach trudno zmieścić rozbudowane treści. Zatem proponuję wprowadzenie “zasady jedności”, którą można sformułować następująco “jeden wiersz – jeden pomysł”. Nie oznacza to jednak, że wiersz musi być interpretowany jednoznacznie. Wręcz przeciwnie, jestem przekonany, że dobre wiersze nie dopowiadają, pozostawiają swobodę interpretacyjną. Jako przykład pozwolę sobie przytoczyć mój wiersz “Nocą”:

Wiersz ten w trzech wersach rysuje nocny krajobraz, po to by w czwartym zaskoczyć puentą. Nie nazwałbym go jednoznacznym, natomiast “zasada jedności” jest w nim  spełniona: cały utwór jest skonstruowany wokół jednego pomysłu.

Świat naszkicowany

W bardzo krótkim wierszu fizycznie nie ma miejsca na rysowanie rozbudowanych scenerii. Można jednak spróbować kilkoma słowami „naszkicować” świat utworu — określić jego temat, ton lub konwencję. Należy mieć na uwadze, że wiersz będzie czytany szybko – czytelnik musi wiedzieć “gdzie się znajduje”. Tym razem przykładem niech będzie mój wiersz “O nieszczęśliwej miłości”:

W tym przypadku pierwszy wers od razu wprowadza język i koncepcję matematyczną. Już pierwszy wers określa ton, który następne rozwijają komunikując ideę wiersza. Kilkanaście słów wystarczyło by opowiedzieć historię nieszczęśliwej miłości w “konwencji matematycznej”. 

Każde słowo ma znaczenie

Myślę, że ogólnie w poezji wszystkie używane słowa mają ogromną wagę, co stosuje się oczywiście również do bardzo krótkich wierszy. W bardzo skondensowanym utworze “Matrix” długo szukałem słowa “wyodrębnij”. Wiersz ten odwołuje się do filmu o takim samym tytule, a jego treść jest następująca:

Chciałem, żeby ostatni wers oznaczał “przebudzenie do rzeczywistego świata”, ale jednocześnie stanowił odwołanie do miłości – poprzez motyw odnalezienia kogoś i dostrzeżenia to co w nim wyjątkowe. “Wyodrębnij” pasuje wyjątkowo dobrze i nie jestem w stanie znaleźć innego pojedynczego słowa, które komunikowało by oba te znaczenia.

Wykorzystanie tytułu

W bardzo krótkich wierszach tytuł może mieć szczególne znaczenie – od razu wprowadzać w świat przedstawiony czy naprowadzać na ideę. W niektórych przypadkach sam tytuł może być dłuższy od treści wiersza. Przykładem może być mój “Krótki traktat o ludzkim żywocie”:

Krótki traktat o ludzkim żywocie początek rozwinięcie zakończenie   

Uważam, że warto starannie dobrać tytuł. Można też potraktować go nie tylko jako nazwę utworu, a jako integralną część wiersza, niemal dodatkowy wers, który współtworzy całość.

Opowiedzenie historii

Wielokrotnie słyszałem i czytałem, że ludzie lubią “historie” (opowieści). W przypadku prozy czy długich wierszy wprowadzanie elementów fabularnych jest częste. Nie twierdzę, że łatwe, ale uważam za dosyć typowe. 

Bardzo krótkie wiersze mogą opierać się wyłącznie na przedstawieniu pewnej idei, ale można również spróbować zawrzeć w nich zarys wydarzenia czy krótką historię. Jako przykład chciałbym podać mój wiersz “Czarnowidz”:

Ten utwór, mimo, że składa się zaledwie z 4 wersów, to wprowadza czytelnika w pewną dramatyczną, a poniekąd komiczną sytuację. Podmiot liryczny odwiedza “czarnowidza” i jak można przewidzieć poznaje pesymistyczną wróżbę. Uważam, że mimo dużej kondensacji treści utwór skutecznie wciąga w historię, zdarzenie.

Opowiedzenia historii czy sytuacji nie uważam za element “niezbędny”, jest to jednak ciekawa możliwość do wykorzystania.

Podsumowanie

Pisząc bardzo krótkie wiersze warto stosować zasadę “jeden wiersz – jeden pomysł”. Korzystne będzie też zwrócenie szczególnej uwagi na przedstawienie “świata wiersza”. Warto też zastanowić się nad tytułem, a może nawet wykorzystać go jako element całości. Można rozważyć wprowadzenie elementów fabuły.