Natchnienie kontra konstrukcja
Pisanie poezji nieraz kojarzy się z natchnieniem, które spływa na poetę i prowadzi jego piszącą rękę. Tymczasem wiersz można zaprojektować, pracować nad nim “programowo” i konsekwentnie. Jestem twórcą, który najczęściej pisze w ten drugi sposób. Zazwyczaj nie czekam na wenę, tylko wybieram się do ulubionej kawiarni z intencją napisania jednego lub dwóch wierszy. Ten plan udaje mi się często zrealizować, a sposoby na to ujawnię w dalszej części tego tekstu.
Metoda luźnych skojarzeń
Jeżeli chcę napisać wiersz związany np. z matematyką, to rozpoczynam od zapisywania powiązanych słów i pojęć. Bez oceniania, bez wybierania, ale coś w rodzaju “strumienia świadomości”. Na przykład wypisałem: matematyka, twierdzenie, punkt, prosta, liczby, zespolone, rzeczywiste, urojone. Gdy zastanawiałem się nad tymi pojęciami przyszło mi do głowy, że jest jeszcze „x”, którego się szuka. Tak powstał wiersz pt. „x” , napisany jeszcze tego samego wieczora co ciąg skojarzeń.
Metoda ograniczeń
Mimo, że poezja nieraz kojarzy się z “nieograniczoną wolnością”, wprowadzenie pewnych konwencji czy schematów może pomóc w napisaniu wiersza. Moim pierwszym ograniczeniem jest stosowanie podziału na równe wersy i strofy. Najczęściej jest to 8 sylab na wers i 4 wersy na strofę. To pomaga mi w układaniu wiersza w historię – pierwsza zwrotka stanowi wstęp, następne rozwinięcie, ostatnia kończy i przedstawia puentę. Układam treść wiersza trochę jak scenariusz filmowy, a regularny układ pomaga mi prowadzić czytelnika przez mój “świat przedstawiony”.
Czasami regularność polega na budowie strof według określonego klucza. Mój wiersz „Trygonometria” jest podzielony na zwrotki względem poszczególnych funkcji trygonometrycznych. Ma nierówne wersy, jednak jego struktura jest bardzo wyraźna.
Myślę, że istnieje bardzo wiele ograniczeń do twórczego zastosowania. Niedawno napisałem wiersz w którym każda fraza rozpoczyna się od słowa oznaczającego kolejną liczbę. Stworzyłem też utwór, który można czytać od góry do dołu, a także odwrotnie. Wiersze te znajdą się w następnym tomiku.
W innym tekście wspominałem, że należę do Klubu Poszukiwaczy Słowa. Formuła spotkań polega na tym, że uczestnicy piszą wiersze lub teksty zawierające 2 wylosowane słowa. To ograniczenie istotnie pobudza do kreatywności i jest wręcz niesamowitym wysłuchanie na spotkaniu kilkunastu osób prezentujących swoje utwory – w większości związane z wylosowanymi słowami. Jako przykład swojego wiersza napisanego na spotkanie klubu mogę podać „Odłamek„.
Metoda rozpoczęcia od końca
Czasami ciężko jest ująć dobry pomysł w zgrabny wiersz. Moim sposobem na “trudne przypadki” jest rozpoczęcie od puenty i napisanie początku i rozwinięcia w dalszej kolejności. To bywa bardzo skuteczne i ma moc odblokowania, kiedy początek wyraźnie nie idzie. Tak powstał na przykład wiersz “Strzał w 10”. Wiedziałem co chcę przekazać, napisałem puentę, a potem trudziłem się z resztą. Ostatecznie wiersz skończyłem tego samego dnia co zacząłem.
Metoda “fonetyczna”
Niektóre wyrazy i zdania po prostu świetnie brzmią i aż proszą o wpisanie ich do wiersza. Kiedyś napisałem utwór na temat wyjazdów, gdyż ogromnie spodobało mi się hasło z billboardu “dla podróżnych zwrot różnicy”. Innym razem rozbawiła mnie fraza “alergia na algebrę”, którą po prostu musiałem umieścić w jakimś wierszu. Codzienny język może stanowić wspaniałe źródło inspiracji, a polszczyznę uważam za przebogatą w fonetycznie ciekawe frazy.
Podsumowanie
Istnieje szereg metod pobudzających kreatywność, z których cztery opisałem w tym tekście. Uważam, że zabiegi formalne i podejście “techniczne” mogą bardzo pomagać, zwłaszcza osobom, które tak jak ja wywodzą się ze środowisk ścisłych / inżynierskich. Z drugiej strony być może opisane przeze mnie metody znajdą entuzjazm u osób zdecydowanie humanistycznych, których w danym momencie brakuje weny. W każdym razie wszystkim czytelnikom życzę napisania świetnych wierszy, niezależnie od tego czy zostaną zaprojektowane, czy swobodnie przelane na papier. Szerzej o elementach, które moim zdaniem decydują o jakości utworu, piszę w tekście „Jak napisać dobry wiersz?„.